Dosya İnceleme Hakkı
Dosya inceleme yetkisi avukata özel olarak tanınmış bir haktır. Bu hak avukatın kişiliğinden ziyade görevi neticesinde temsil ettiği kişilerin hak arama hürriyetinin sağlanması amacıyla tanınmıştır.
Avukatlar dosyaları ve dosyaya dair bilgi ve belgeleri incelemesi sayesinde o dosyayı vekil olarak temsil edip etmeyeceğine karar vermek durumundadır. Herkes kendisini avukat ile temsil ettirmek hakkına sahiptir ancak avukatın her dosyaya vekil olma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Bilgi Edinme Hakkı
Bilgi edinme hakkı, bütün vatandaşlara tanınmış bir hak olsa da avukat; kendi iş ve işlemlerini bir vekil aracılığıyla görmek isteyen kişilerin vekaletnamesiyle, her türlü belge ve bilgiyi inceleme, örnek alma hakkına sahip kişidir.
Yasal Çerçeve ve Kurumsal Yükümlülükler
Avukatlık Kanunu md. 2/3 uyarınca yargı organları, emniyet makamları ve diğer kamu kurum ve kuruluşları avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardımcı olmak zorundadır. Bu kurumlar avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür.
Soruşturma Aşamasındaki Sınırlamalar
Soruşturma evresi, kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir. Avukatlar Anayasanın 36. maddesinde hak arama hürriyetinin bir sonucu olarak soruşturma dosyalarını inceleyebilmektedir.
Ancak kanunda belirlenmiş bazı suçlarla ilgili soruşturma aşamasında henüz tüm delillerin toplanmamış olması sebebiyle kısıtlılık kararı alınabilmektedir. Yakalanan kişinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları haricinde dosya, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkiminin kararıyla kısıtlanabilir.
Savunma Hakkının Önemi
Kısıtlılık kararının olduğu bir dosyada isnad edilen suçun mahiyeti tam olarak anlaşılmadan savunma yapılması ve şüphelinin susma hakkını kullanması uygulamada bazı haksızlıklara yol açabilmektedir.
Bireyin hak ve özgürlükleri esas, kamu güvenliği için yapılan kısıtlamalar ise istisna olmalıdır. Adil yargılanma hakkının en önemli süjelerinden biri olan savunma hakkı kısıtlanmamalıdır.